Η πλατεία Γκόνου Γιώτα, δομικό στοιχείο της πολεοδομικής οργάνωσης των Γιαννιτσών, χαράχθηκε στο Σχέδιο Πόλεως του 1932. Είναι σημείο σύνδεσης των συνοικιών της πόλης, των παλιών οθωμανικών και των νέων, όπως του Βαροσίου και της Μπουτσάβας, των Καρυωτών και του Χαζινέ. Όλοι οι βασικοί δρόμοι οδηγούν στην πλατεία Γκόνου Γιώτα, τόπο συνάντησης και επικοινωνίας ανθρώπων. Η πλατεία διαμορφώθηκε την μεταπολεμική περίοδο. Κοσμήθηκε με τέσσερις μαρμάρινες προτομές τοπικών ηρώων, του Μακεδονομάχου Γκόνου Γιώτα, του Μακεδονομάχου Κωνσταντίνου Μπουκουβάλα, του Μακεδονομάχου Ιωάννη Δεμέστιχα και του δημάρχου Γιαννιτσών Θωμά Μαγκριώτη. Εκτός από την επίσημη ονομασία οι κάτοικοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν την ανεπίσημη, πλατεία Μάγγου. Προγενέστερα, η ονομασία πλατεία Λάσπης αποτύπωνε το πρόβλημα υπερχείλισης των ρεμάτων που επιλύθηκε μεταπολεμικά με την κατασκευή πλακοσκεπούς αγωγού.
Η προτομή του Γκόνου Γιώτα
Ο Γκόνος (Γεώργιος) Γιώτας (1880-1911) ήταν γιαννιτσιώτης μακεδονομάχος οπλαρχηγός που έδρασε στη Λίμνη των Γιαννιτσών την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα. Γνώστης της βαλτώδους λίμνης και των δαιδαλωδών περασμάτων συνεργάστηκε με τον Τέλλο Άγρα, τον Ιωάννη Δεμέστιχα, τον Δημήτριο Κάκκαβο και έμεινε γνωστός στην τοπική μνήμη με τα προσωνύμια «στοιχειό του Βάλτου» και «θεριό του Βάλτου». Σκοτώθηκε σε ενέδρα του οθωμανικού στρατού στον Βάλτο, στις 12 Φεβρουαρίου του 1911.
Η μαρμάρινη προτομή του (1×0,62×0,42μ.) φιλοτεχνήθηκε από τον Δημήτριο Καλαμάρα. Πρόκειται για πρώιμο έργο του γλύπτη, ο οποίος δεν είχε ακόμη μυηθεί στον Εξπρεσιονισμό και την Αφαίρεση. Το 1956 η προτομή τοποθετήθηκε στο λόφο Φιλίππειο και αργότερα με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου (15/18.2.1971), μεταφέρθηκε στην ομώνυμη πλατεία, κοντά στην οικογενειακή κατοικία. Στο βάθρο αναγράφεται το εικονοκείμενο: «ΓΚΟΝΟΣ ΓΙΩΤΑΣ ΜΑΚΕΝΟΔΟΜΑΧΟΣ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ 1880-1911»
Η προτομή του Ιωάννη Δεμέστιχα (1882-1960)
Ο Ιωάννης Δεμέστιχας γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου του 1882, στο χωριό Αλεπού της Ανατολικής Μάνης. Ήταν αξιωματικός του ελληνικού πολεμικού ναυτικού και συμμετείχε στον Μακεδονικό Αγώνα με το ψευδώνυμο καπετάν-Νικηφόρος. Οι μάχες που δίνει ως επικεφαλής αντάρτικου σώματος, εξυμνούνται από την Πηνελόπη Δέλτα στα «Μυστικά του Βάλτου». Μετά τον Μακεδονικό Αγώνα επίστρεψε στο Πολεμικό Ναυτικό και έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-13. Στη συνέχεια της στρατιωτικής του σταδιοδρομίας πέρασε όλες τις βαθμίδες της στρατιωτικής ιεραρχίας: διοικητής μοίρας και κυβερνήτης πολεμικών σκαφών, αρχηγός του στόλου και του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού (ως ναύαρχος πλέον), επιθεωρητής και γενικός διευθυντής του Υπουργείου Ναυτικών, ακόμη και υπουργός Ναυτιλίας (στην εξόριστη κυβέρνηση της Μέσης Ανατολής, 1941-44). Απεβίωσε στις 7 Δεκεμβρίου του 1960.
Η μαρμάρινη προτομή του (0,70×0,50×0,30μ.) φιλοτεχνήθηκε το 1979 από τον γλύπτη Ι.Κ. Τρέζο και τοποθετήθηκε στην πλατεία Γκόνου Γιώτα. Στο βάθρο αναγράφεται το εικονοκείμενο: «ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΕΜΕΣΤΙΧΑΣ ΚΑΠΕΤΑΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΩΝ 1906-1907»
Η προτομή του Κωνσταντίνου Μπουκουβάλα (1877-1932)
Ο Κωνσταντίνος Μπουκουβάλας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1877 και είναι ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός που τέθηκε επικεφαλής σώματος στον Βάλτο των Γιαννιτσών με το ψευδώνυμο καπετάν-Πετρίλος. Ήταν απόγονος της οικογένειας των κλεφταρματωλών, Μπουκουβαλαίων. Αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων ως ανθυπολοχαγός το 1898. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1902 του ανατίθεται η αποστολή διείσδυσης στη Μακεδονία. Λόγω της σημαντικής δράσης του καπετάν-Πετρίλου, πολλά από τα χωριά που είχαν προσχωρήσει στην Εξαρχία υπό την πίεση των κομιτατζήδων, επανήλθαν στο Πατριαρχείο. Μετά τον Μακεδονικό Αγώνα συμμετείχε στους Βαλκανικούς αγώνες. Είναι αυτός που με τον λόχο του κατέλαβε το ύψωμα του Αγίου Νικολάου ανοίγοντας το δρόμο για την κατάληψη των Ιωαννίνων. Έλαβε τιμητικές διακρίσεις για τη δράση του στους Βαλκανικούς Πολέμους. Αργότερα πήρε μέρος στη Μικρασιατική Εκστρατεία και έφτασε μέχρι τον Σαγγάριο. Λίγο πριν την Καταστροφή αρρώστησε βαριά και επίστρεψε στην Αθήνα. Πέθανε το 1932 χωρίς να αφήσει απογόνους.
Η μαρμάρινη προτομή του (0,85×0,55×0,35μ.) φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Αθανάσιο Μηνόπουλο το 1972. Τα αποκαλυπτήρια της προτομής έγιναν στις 20 Οκτωβρίου του 1972. Στο βάθρο αναγράφεται το εικονοκείμενο: «ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΣ ΚΩΝ. ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ»
Η προτομή του Θωμά Μαγκριώτη (1882-1944)
Ο Θωμάς Μαγκριώτης γεννήθηκε το 1882 στις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης. Ήταν έλληνας επιχειρηματίας, διετέλεσε βουλευτής Πέλλας (1926) και Δήμαρχος Γιαννιτσών (1942-1944). Εκτελέστηκε μαζί με δημοτικούς υπαλλήλους, στις 14 Σεπτεμβρίου του 1944, σε αποθήκη της οδού Ζαμίδη.
Η μαρμάρινη προτομή του (0,90×0,55×0,35μ.) φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Αθανάσιο Μηνόπουλο, το 1971. Στο βάθρο αναγράφεται το εικονοκείμενο: «ΘΩΜΑΣ ΜΑΓΚΡΙΩΤΗΣ ΔΗΜΑΡΧΟΣ – ΕΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗ ΥΠΟ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ ΤΗΝ 14ΗΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1944»
